Bu limandan 650 mil yon yolcu geçti

Yeşilköy’deki Teyyare Meydanı’nda sivil uçuşlar 1938’te başladı. 1985’te Atatürk Havalimanı adını alan İstanbul’un dünyaya açılan kapısı 29 Ekim 2018’de veda ediyor. 2000 yılından bu yana 650 milyon yolcuyu ağırlayan Atatürk Havalimanı, geriye onlarca ödül ve başarılarla dolu yıllar bırakıyor. 30 Ekim sabahından itibaren havalimanı yerini ‘millet bahçesi’ne bırakıyor.

Eğer bir gün dünya tek bir ülke olursa, şüphesiz ki başkenti Konstantinopolis (İstanbul) olurdu’ demiş Napoleon Bonaparte. İşte dünyanın ve Türkiye’nin gözdesi mega kent İstanbul, 29 Ekim 2018’de tarihi bir güne daha tanıklık etmeye hazırlanıyor. Yolcularına ve uçaklara veda edecek olan Atatürk Havalimanı, 30 Ekim’den sonra ‘millet bahçesi’ olarak yola devam edecek. Biz de hizmet verdiği dönem boyunca milyonlarca kişiyi ağırlayıp, yolcu eden, onlarca ödül alan Atatürk Havalimanı, nostaljik fotoğrafları ile sayfalarımıza konuk edelim istedik.

Şimdi gelin geçmişe gidip Yeşilköy’deki Teyyare Meydanı’na kadar uzanalım.

İstanbul’da ilk hava meydanı, askeri amaçlarla 1912 yılında Yeşilköy’de hizmete girdi. Böylece sivil havacılığımızın ilk adımı, 1925 yılında yine Yeşilköy’de kurulan Türk Tayyare Cemiyeti ile atıldı. İstanbul-Ankara arasında Şubat 1933’de gerçekleştirilen ilk uçuşla da ‘Yeşilköy Hava Meydanı’ sivil uçuşlara açılmış oldu.

ATATÜRK HAVALİMANI ADINI 1985’TE ALDI

Ardından ilerleyen dönemde Türk sivil havacılığını geliştirmek amacıyla yurtdışından uzmanlar getirildi. Chicago’da 1944 yılında imzalanan Uluslararası Sivil Havacılık Anlaşması sonrasında, İstanbul-Yeşilköy’de uluslararası bir hava alanı yapılmasına karar verildi. Bu amaçla 1947 yılında Westinghouse Electric International Company ve The IG White Engineering Corporation ile sözleşme imzalandı. 1949’da başlanan inşaat, 1953’te tamamlandı ve 1 Ağustos 1953’te “Yeşilköy Hava Meydanı” uluslararası uçuşlara açıldı.

Uçak trafiği ve yolcu sayısının hızla artması sonucu, 1971 yılında Yeşilköy Havalimanı için bir master plan uygulamaya konuldu. Plan, her biri yıllık 5 milyon yolcu kapasiteli 4 terminal binasından oluşuyordu. Söz konusu projenin içerisinde yer alan ve halen İç Hatlar Terminali olarak hizmet veren Dış Hatlar Terminali, 29 Ekim 1983 tarihinde işletmeye açıldı. Yeşilköy Havalimanı, kavuştuğu modern görünümüyle 1985 yılında Atatürk Havalimanı adını aldı.

2000 YILINDA YENİ BİR DÖNEM BAŞLADI

Ancak zamanla artan yolcu ve uçak trafiğini karşılamakta yetersiz kalan Atatürk Havalimanı’nın terminal ihtiyacını karşılamak amacıyla, 20 milyon/yıl yolcu kapasiteli yeni dış hatlar terminali, 7 bin 76 araçlık otoparkı ve ilave tesis yapımı için harekete geçilerek 1997 yılında ihaleye çıkıldı. Tepe-Akfen-Vienna Airport (TAV) ortak girişimi tarafından inşa edilen o dönemde rekor kabul edilecek bir sürede, 22 ayda tamamlanan proje yaklaşık 360 milyon dolara mal oldu. Yılda 14 milyon yolcuya hizmet verecek olan yeni terminal binasının açılışı ise 2000 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından gerçekleştirildi. 9 Ocak 2000 tarihinde TAV’a devredilen Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali’nde 10 Ocak günü 9 bin 743 yolcu ve 52 sefer yapılmıştı.

2005 yılına gelindiğinde de Atatürk Havalimanı’nın işletmesi için ihaleye çıkıldı. Dev ihalede en yüksek teklifi 2,9 milyar dolarla yine TAV verdi. İhalede Malezyalılarla kapışan TAV, rakibinden 789 milyon dolar fazla teklifle ihaleyi kazanan taraf oldu. O dönemde TAV’ın Yönetim Kurulu Başkanlığı’nı yapan Hamdi Akın, “Atatürk Havalimanı gibi bir yeri Malezyalılara bırakmak doğru olmazdı. Burası bizim amiral gemimiz” demişti. Nitekim Akın’ın dediği gibi Atatürk Havalimanı yıllarca grubun amiral gemisi olarak kaldı, hatta dünya genelinde birçok ihalede referans oldu.

2017’DE 64 MİLYON YOCU AĞIRLADI

Türkiye, turizm sektörü hızla büyürken Atatürk Havalimanı da yıllar itibarıyla bu sürece paralel büyüdü. 2006 yılında yapılan bir çalışmayla İç Hatlar Terminali, yeni teknolojik sistemlerle modernize edildi ve dış görünümünü de kapsayan bir yenilenme sürecinden geçti. TAV Havalimanları, Dış ve İç Hatlar Terminali ile otoparkta yolculara sunulan konfor ile hizmet kalitesinde ve hava yollarına sağlanan hizmette ivme yaratmak amacıyla Şubat 2010’da da yeni bir genişletme projesini gerçekleştirdi. Atatürk Havalimanı 2017’de 64 milyondan fazla yolcuyu ağırladı ve yaklaşık 449 bin uçak seferine hizmet sundu. Yolcu sayısına göre dünyanın en yoğun havalimanlarını sıralayan ACI istatistiklerine göre 2000’li yıllarda 14,7 milyon yolcu ile Atatürk Havalimanı ilk 50’ye bile giremiyordu. 2004 yılında ACI listelerinde 47. sırada yer alan AHL, yıllar içinde hızla üst sıralara yükseldi. 2015’e gelindiğinde 11, 2016’da 14, 2017 yılında ise 15. sırada yer aldı.

DÜNYA NÜFUSUNUN YÜZDE 8,5’U

Türkiye’nin dünyaya açılan bu değerli kapısı, 2000 yılından 2017 sonuna kadar 393 milyonu dış hat, 203,8 milyonu da iç hatlar olmak üzere tam 596,8 milyon yolcuyu ağırladı. Üstelik 29 Ekim 2018’e kadar bu sayı en kötümser tahminle 650 milyonu aşacak. Çünkü Ocak-Mayıs arasında 27 milyon yolcuyu ağırladı bile. Rakamların büyüklüğünü anlamak için birkaç örnek vermek belki de en doğrusu. Türkiye’nin dünyaya açılan kapısı Atatürk Havalimanı, bu dönemde 650 milyon yani neredeyse ABD nüfusunun iki katı kadar bir yolcuya hizmet verdi. Türkiye’nin toplam nüfusunun 80 milyon olduğu düşünüldüğünde bu 8 kez tüm Türkiye’yi ağırladı demek. Dünya nüfusunun 7,6 milyar kişi olduğundan hareketle de bu dönemde dünyanın yüzde 8,5 Atatürk Havalimanı’nda ağırlanmış anlamına geliyor.

• Dönemin Başbakanı Mesut Yılmaz, 1997’deki temel atma töreninde “Havaalanları ülkelerin vitrinidir” diyerek yeni terminalin Türkiye’nin imajına da yarar sağlayacağını söylüyordu.

NEREDEN ÇIKTI BU

10 GÜN?

Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali’nin ihalesi TAV Ortak Girişim Grubu’nu oluşturan Akfen ve Tepe için önemli bir dönüm noktası oldu. 13 firmanın yarıştığı ihaleyi 10 gün farkla TAV Havalimanları aldı. Akfen Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Akın, TEPE Grubu’nun o dönemdeki CEO’su Ali Kantur ve şantiye sürecinde projeye dahil olan TAV Havalimanları Holding CEO’su Sani Şener, o günleri anlattı.

Türkiye’nin dünyaya açılan kapısı İstanbul Atatürk Havalimanı, bu projede yer alan şirketler için de bir dönem noktası oldu. Akfen’in yükselişi 1997 yılında İstanbul Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali yap-işlet-devret ihalesinin kazanılması ile başladı diyebiliriz. Akfen Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Akın’ın 1990 yılında başlayan çabaları sonunda meyvesini verdi ve bugün Türkiye’nin en prestijli markalarından olan TAV Havalimanları, ihaleyi kazanan TEPE ve Akfen gruplarının ortak girişimiyle kuruldu. 20 yılda dünyanın en büyük inşaat şirketi olan TAV İnşaat’ın kuruluşunun arkasında ise bir iş dehası yatıyor. Nitekim Fransız havalimanı işletmecisi Aeroports de Paris’ın (ADP) 2012 yılında TAV Havalimanları’nın yüzde 38 hissesini alması dünyada büyük bir ses getirmişti. Akfen Holding, 1997 yılında Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) tarafından yapılan İstanbul Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali yap-işlet-devret ihalesi ile temellerini attığı TAV Havalimanları Holding’deki kalan yüzde 8.1’lik payını da en son 2017’de ADP’ye sattı.

Şimdi geçmişe dönerek Atatürk Dış Hatlar Terminali ihalesine giren bu dev ortaklığın nasıl oluştuğunu, başrol oyuncularının neler yaşadığını onların ağızlarından aktarmak en güzeli…

HAMDİ AKIN: BENİM İÇİN DÖNEM NOKTASIYDI

1976 yılında genç bir makine mühendisi olarak Ankara’da küçük bir kazan atölyesi ile Akfen’in temellerini atan Hamdi Akın ihale gününü şöyle anlatıyor: “TEPE’nin karşısına oturacak bir kadroya sahip oldum. Ali Kantur sağolsun hiç ikilemedi ve ‘ ihaleye beraber girebiliriz’ dedi. Büyüklük açısından aramızda çok fark olmasına rağmen, Akfen ve TEPE’nin yüzde 50-50 ortaklıkla kuracağı bir şirketle ihaleye girmeyi kabul etti. Çünkü bizim o zamanlar 7-8 yıllık havaalanı tecrübemiz vardı. Büyük bir heves ve istekle fiyatı nasıl aşağıya çekebiliriz diye TEPE ile gece gündüz demeden günlerce çalıştık. Ve çok enteresan bir fiyat bulduk. İhalede 13 firma yarıştı. Öğleden sonra başlayan ihale gece saat 03’e kadar sürdü. Herkesin dış zarfları açılıyor. Dış zarflar eksiksiz ise iç zarflar yani fiyat zarfları açılıyordu. İlk teklif açıldığında sanıyorum Alarko’nun teklifiydi. 3 yıl 10 ay diye bir teklifti. Ve ben dedim ki, ‘Biz o kadar çalıştık 3 yıl 8 ay 20 gün bulduk. Saha ilk zarfta 3 yıl 10 ay çıktı. Demek ki biz bu işi alamayacağız. Herkes bulmuş bu rakamı.’ Arkasından Havaş’ın teklifi açıldı; 3 yıl 11 ay. ‘Eyvah’ dedim. Sonra açılan zarflarda 6 yıl çıktı, sonra bir 9 yıl çıktı. Bunlar biraz rahatlattı beni. Ve sanıyorum 9’ncu zarf Tekfen’in teklifiydi. Yanımda Tekfen’in yetkilisi vardı, zarf açılmadan önce, ‘Ne çıkacak’ dedim. ‘Görürsün biraz sonra abi’ dedi. Zarf bir açıldı: 3 yıl 9 ay. Benim yüreğim gitti geldi, gitti geldi! Ondan sonraki zarf bizim açılacaktı. Bu sefer o bana sordu, ‘kaç açılacak’ diye. Ben de ‘görürsün’ dedim. 3 yıl 8 ay 20 gün diye çıkınca teklif ortalıkta bir’ vayy ‘ sesi yükseldi. Ve benim hemen solumda oturan Atilla (Ali Haydar Veziroğlu ile çalışıyordu, daha önce Akfen’deydi) kalemi fırlattı ve attı: ‘Abi nereden çıktı bu 10 gün’ dedi.

‘Senin zarfın daha açılmadı, yoksa seninkisi de mi 3 yıl 9 ay’ dedim. Ve hakikatten de zarfları açılınca onlarınkisi de 3 yıl 9 aymış. Eğer biz 10 günlük bu farkı belirlememiş olsak ihalenin birincisini bilmek için fotofiniş gerekecekti. Onun için çok enteresan bir ihale ve çok enteresan bir çizgi. Benim için, hayat çizgisi ve dönemeç noktasıydı. Ama o anda o kararı verirken ki bizim yıldızlarımız en üst seviyedeymiş.”

ALİ KANTUR: GÜNLERE İNSEK NE OLUR?

TEPE Grubu’nun o dönemdeki CEO’su Ali Kantur Ali Kantur da ihaleye hazırlanışlarını o kaderi değiştiren 10 günü şöyle ifade ediyor:

“Bizi bir araya getiren İstanbul Havalimanı oldu. Nitekim TAV’ı kurduk. Ama bu işi alabilmek için en heyecanlı an inşaatın ne kadar sürede biteceğini belirlemekti. Oturup hesap kitap yaptık. 3 yıl 9 ay civarında bir teklif vermek gerekti. Tabi çok kısa bir zaman bu. Tam bu teklifi verecekken, hepimiz tabi aylara konsantre olmuştuk. Hiç unutmuyorum benim aklıma günlere inmek geldi ve “Biz günlere insek ne olur. 3 yıl 9 ay yerine 3 yıl 8 ay 25 gün versek’ dedim. Hamdi’de bana ‘Abi 5 günle alırsak bizi öldürürler’ dedi. Onu hiç unutmuyorum. ‘Ne yapalım’ deyince bana, ‘3 yıl 8 ay 20 gün yapalım bari’ dedi. ‘Tamam haklısın’ dedik. Ve nitekim 3 tane şirket çıktı 3 yıl 9 ayda. Biz 10 gün fark ile onu almış olduk.

SANİ ŞENER: İNŞALLAH BİR DEMET GÜL VERMİŞİMDİR

TAV Havalimanları’nda Sani Şener’in çok önemli bir yeri olduğu ortada. TAV Havalimanları CEO’su Sani Şener, ihaleyi aldıktan sonra şantiye sürecinde işe dahil olduğunu ifade ederek 22 ay süren şantiye sürecini şöyle aktarıyor:

“Şantiyede bir sürü iş var ve ben yönetmeye çalışıyorum. TEPE kurumsal bir şirket, Akfen de öyle. Çalışanları gidip geliyorlar. Ben Hamdi’ye gittim, çok karmaşa var. Bence Türkiye’de ilk ortak girişimlerden birisi burası. Aslında çok işbirliği yapılmış ama insanlarda ortaklık kültürü yok. Bana dedi ki, ‘Sani benim de sana diyecek bir şeyim yok. Ama sen müteahhit Sani gibi bu işi yap. Koşmaya devam et. Sen koştukça birileri zaten yolda kalırlar’ dedi. Ben de onun dediği gibi yaptım. Sahada koşmaya başladım. Ve biz Atatürk Havalimanı’nı çok büyük bir başarıyla bitirdik. Ben Hamdi’ye bana destek çıktığı zamanlarda ‘Hamdicim sen bana gül verdin, inşallah Allah bana sana bir demet gül vermeyi nasip eder’ dedim. Ben 22 ay burada kaldım, şantiyeyi direkt yönettim. Atatürk Havalimanı terminal binası bittikten sonra Hamdi ile çevrede gezinirken bütün ışıkları yaktırdım. Giderken Hamdi’ye döndüm ve dedim ki, ‘İnşallah bir demet gülü vermişimdir’ dedim.”

ÖDÜLLERLE GEÇEN YILLAR

• Air Transport News, 2016: “Avrupa’da En Fazla Yeni Uzun Menzilli Güzergaha Sahip Havalimanı Ödülü”

• Airports Council International -  Airport Service Quality (ASQ), 2015: “Avrupa’da Hizmet Kalitesini En Fazla Geliştiren Havalimanı Ödülü”

• İstanbul Atatürk Havalimanı’nda hayata geçirilen “engelsiz havalimanı” projesi  Dünya Engelliler Vakfı Teknik Komitesi tarafından oluşturulan, USTAD 2011:2015 Çevre ve Yapı Standardı için GlobalGROUP tarafından denetlenip sertifikalandırılan ilk kuruluş oldu. Proje, Haziran 2015’te New York’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Haklarına Dair Uluslararası Sözleşme’nin 8. Oturum toplantılarında “iyi örnek” olarak sunuldu.

• Anna.aero Euro Annies, 2015: “Avrupa’da En Fazla Yeni Uzun Menzilli Güzergaha Sahip Havalimanı Ödülü”

• ACI World, 2014: İstanbul Atatürk Havalimanı “Avrupa’nın En Yoğun Dördüncü Havalimanı”

• ACI Europe, 2014: İstanbul Atatürk Havalimanı 25 milyon yolcu ve üstü kapasiteli havalimanları kategorisinde “Avrupa’nın En Hızlı Büyüyen Havalimanı”

• Skytrax, 2014: İstanbul Atatürk Havalimanı 50 milyon yolcu ve üstü kapasiteli havalimanları kategorisinde “Dünyanın En İyi 10. Havalimanı Ödülü”

• ACI Europe, 2013: 25 milyon yolcu ve üstü kapasiteli havalimanları kategorisinde “Yolcu Trafiği En Çok Artan Havalimanı”

• ATN News, 2013: “Yılın Havalimanı Ödülü”

• Anna.aero Euro Annies, 2013: ”Avrupa’nın En Hızlı Büyüyen Havalimanı Ödülü”

• 16. Dünya Güzergâh Geliştirme Forumu, Routes, 2010: “Yüksek Övgüye Değer Ödülü”

• Monocle Dergisi,  “En iyi 50 Seyahat Merkezi”, 2009–2010: “Transit uçuşların cazibe merkezi”

• Skytrax, 2010: “Güney Avrupa’nın En İyi Havalimanı Ödülü”

• 13. Dünya Güzergâh Geliştirme Forumu, Routes, 2007:  “Yüksek Övgüye Değer Ödülü”

• www.travelquality.com, 2003: “En İyi 2. Havalimanı”

• Deutsche Aeroconsult, 2002: “Avrupa’nın En Konforlu Dış Hatlar Terminali”

• ACEC-Amerikan Mühendislik Konseyi, 2002: “Mühendislik Akademi Ödülü” (TAV, bu ödüle layık görülen ilk Türk şirketidir.)

• Amerikan Sivil Havacılık Otoritesi (FAA), 2001: “Orta Doğu ve Balkanlar’ın En Güvenli Havalimanı”

• Herald Tribune Gazetesi, 2000: “Dünyanın En İyi Havalimanları” listesi

• Wall Street Journal Gazetesi, 2000: “Dünyanın En Büyüleyici Havalimanları” listesi